PIPS

Από CoSyLLab Wiki
Αναθεώρηση ως προς 22:26, 13 Ιουλίου 2018 από τον Nektarios (Συζήτηση | συνεισφορές) (Παράδειγμα)
(διαφορά) ← Παλαιότερη αναθεώρηση | Τελευταία αναθεώρηση (διαφορά) | Νεότερη αναθεώρηση → (διαφορά)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Εισαγωγή - Σκοπός

Η στρατηγική PIPS στοχεύει στο να βοηθήσει τα σχολεία να αναπτύξουν μια συνεπή, αποδεκτή και αποτελεσματική ομαδική προσέγγιση για την διαχείριση προκλητικών συμπεριφορών με τέτοιο τρόπο ούτως ώστε να διατηρηθούν θετικές σχέσεις και να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο για όλους. Σκοπός

  • Να βοηθήσει τα παιδιά που έχουν βιώσει αρνητικές επαφές.
  • Επιτρέπει στο προσωπικό να ενεργεί με αυτοπεποίθηση σε περιόδους κρίσης.
  • Δίνει στον μαθητή τον έλεγχο και να τον βοηθήσει να ηρεμήσει.
  • Λαμβάνει το φυσικό εύρος της κίνησης του μαθητή και κάνει κάθε κίνηση. ασφαλή
  • Να ακολουθεί την κίνηση παρά να την αναγκάσει.


Ορισμός

Arthur Van Gundy

Η τεχνική των φάσεων ολοκληρωμένης επίλυσης προβλήματος αναφέρεται στην έννοια της δημιουργικότητας και προέρχεται από την κλασική τεχνική της δημιουργικής επίλυσης προβλήματος (Creative Problem Solving) συμπεριλαμβάνοντας στοιχεία διαπροσωπικών σχέσεων.Περιγράφεται από τον Arthur Van Gundy (1981,1988) δίνοντας έμφαση στα βήματα,στις τεχνικές αλλά και στο είδος της αλληλεπίδρασης των συμμετεχόντων που απαιτούνται για κάθε βήμα επίλυσης ενός προβλήματος.
 


Περιγραφή Στρατηγικής

Πίνακας: Τα στάδια της τεχνικής PIPS

Φάσεις Δραστηριότητες επίλυσης προβλήματος Αλληλεπίδραση
1. Ορισμός προβλήματος 1. Έρευνα για αναζήτηση πληροφοριών σχετικά με το θέμα.

2. Λεπτομερής κατανόηση του προβλήματος.

3. Συμφωνία στους ομαδικούς στόχους.

1. Εμπλοκή όλων.

2. Διαμοιρασμός των πληροφοριών του προβλήματος.

3. Συναίνεση.

2. Παραγωγή λύσης

1. Καταιγισμός ιδεών (brainstorming).

2. Αναλυτική επεξεργασία των ιδεών.

3. Δημιουργία λίστας με τις προτεινόμενες λύσεις.

1. Ενθάρρυνση όλων για συμμετοχή στον καταιγισμό ιδεών.

2. Ενθάρρυνση να μην κριτικάρουν ο ένας τον άλλο.

3. Ενθάρρυνση για συμμετοχή όλων στη δημιουργία λίστας με τις πιθανές λύσεις.

3. Ιδέες στην πράξη

1. Αξιολόγηση των δυνατών και αδύνατων σημείων όλων των ιδεών.

2. Προσπάθεια συνδυασμού των καλών ιδεών.

3. Επιλογή μιας καλά επεξεργασμένης λύσης.

1. Αποφυγή μη εποικοδομητικής κριτικής.

2. Επίλυση συγκρούσεων με τον συνδυασμό ή την τροποποίηση ιδεών.

3. Συναίνεση.

4. Σχεδιασμός δράσης

1. Καθορισμός των βημάτων για την εφαρμογή της λύσης.

2. Προσδιοριμός των αναγκαίων πόρων.

3. Ανάθεση ευθυνών για κάθε βήμα.

1. Παίρνουν όλοι μέρος στον καθορισμό των βημάτων.

2. Η ομάδα αξιολογεί τους διαθέσιμους πόρους.

3. Ανάληψη υποχρεώσεων.

5. Αξιολόγηση σχεδίου

1. Καθορισμός κριτηρίων επιτυχίας για κάθε βήμα.

2. Χρονοδιάγραμμα για την πρόοδο του σχεδίου.

3. Εναλλακτικό σχέδιο σε περίπτωση απρόοπτης τροποποίησης των βημάτων

1. Συνεισφορά όλων στον καθορισμό κριτηρίων επιτυχίας.

2. Όλοι νιώθουν άνετα με το χρονοδιάγραμμα.

3. Ανάληψη δεσμεύσεων σε εναλλακτικά σχέδια.

6. Αξιολόγηση του τελικού αποτελέσματος και της διαδικασίας

1. Αξιολόγηση αποτελεσμάτων λύσης σύμφωνα με τους αρχικούς στόχους.

2. Προσδιορισμός πιθανών νέων προβλημάτων που δημιουργήθηκαν.

3. Καθορισμός πιθανών μελλοντικών δράσεων.

1. Αξιολόγηση συνεργατικότητας.

2. Αξιολόγηση αυτοέκφρασης μέσα στην ομάδα και αλληλοβοήθειας.

3. Ομαδική αξιολόγηση.


 

Εμπλεκόμενοι Ρόλοι

Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά η τεχνική PIPS απαιτείται:

  • Ομάδα επίλυσης προβλημάτων
  • Ένας συντονιστής
  • Ένας υπεύθυνος για να επιβλέπει τις δραστηριότητες επίλυσης προβλημάτων
  • Ένας υπεύθυνος για να επιβλέπει τις διαπροσωπικές δραστηριότητες

Θεωρητικά ο ρόλος του επιβλέποντος πρέπει να είναι κυλιόμενος, έτσι ώστε στο τέλος κάθε φάσης οι επιβλέποντες της ομάδας να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ώστε να ανταλλάσουν απόψεις.

Παράδειγμα

Επιμορφωτικό Πρόγραμμα – Φορέας- Εκπαιδευόμενοι

Το Γραφείο Αγωγής Υγείας Α/θμιας Εκπ/σης Ν. Πειραιά αναλαμβάνει να σχεδιάσει και να υλοποιήσει προαιρετικό επιμορφωτικό πρόγραμμα εκτός ωραρίου διδασκαλίας για τους εκπαιδευτικούς της περιοχής ευθύνης του με τίτλο: «Προγράμματα Αγωγής Υγείας για την ασφάλεια και την υγιεινή στο σχολείο».

Στόχος του προγράμματος είναι να μπορούν οι εκπαιδευτικοί να σχεδιάζουν σε συνεργασία με τους μαθητές και να συντονίζουν προγράμματα Αγωγής Υγείας σχετικά με την ασφάλεια και την υγιεινή των μαθητών στο σχολείο.

Οι ανάγκες που θέλουν να καλύψουν οι εκπαιδευόμενοι εκπαιδευτικοί Α/θμιας Εκπ/σης μέσα από τη συμμετοχή τους στο συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι:

Να μάθουν

  • γενικά στοιχεία για την υγιεινή και την ασφάλεια στο σχολείο,
  • ποια είναι τα συνήθη σχολικά ατυχήματα και τις αιτίες τους (μέσα από έρευνες και επίσημα στοιχεία),
  • μέτρα για την ασφάλεια και την υγιεινή στο σχολείο (Κατασκευαστικές προδιαγραφές κτιρίων, Συντήρηση και επισκευή, Εποπτεία του διευθυντή και του συλλόγου διδασκόντων, Ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα),
  • να σχεδιάζουν προγράμματα Αγωγής Υγείας μέσα από τα οποία τα παιδιά:
    • θα κατανοήσουν την έννοια «ατύχημα» και ότι τα ατυχήματα τους αφορούν
    • θα συνειδητοποιήσουν και θα αποκτήσουν επίγνωση των κινδύνων στους χώρους διαβίωσης και συναναστροφής με τους άλλους
    • θα εντοπίσουν παράγοντες και αιτίες που μπορεί να προκαλέσουν ατύχημα στο περιβάλλον τους
    • θα ενημερωθούν σχετικά με τους τρόπους αποφυγής ατυχημάτων στο χώρο του σχολείου (αυλή, τάξη, σκάλα, κοινόχρηστοι χώροι)
    • θα αντιληφθούν ποιοι κανόνες υγιεινής πρέπει να τηρούνται στο σχολείο.

Εκπαιδευτική Διαδικασία Για την εκπαιδευτική διαδικασία θα χρησιμοποιηθεί η στρατηγική PIPS.

Ρόλοι Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά η τεχνική PIPS στην εκπαιδευτική διαδικασία απαιτούνται:

  • ομάδα επίλυσης προβλημάτων: οι εκπαιδευτικοί που παρακολουθούν το σεμινάριο,
  • συντονιστής: ο Υπεύθυνος Αγωγής Υγείας Α/θμιας Εκπ/σης Ν. Πειραιά,
  • υπεύθυνοι για την επίβλεψη δραστηριοτήτων επίλυσης προβλημάτων και διαπροσωπικών σχέσεων: οι επιμορφωτές.


Φάσεις της εκπαιδευτικής διαδικασίας με την τεχνική PIPS

  1η Φάση: Ορισμός Προβλήματος
Δραστηριότητες 
1. Οι εκπαιδευόμενοι αναζητούν πληροφορίες σχετικά με το θέμα. Η έρευνά τους θα κινηθεί στους παρακάτω άξονες:

• Γενικά στοιχεία για την υγιεινή και την ασφάλεια στο σχολείο (π.χ. ιστορική αναδρομή). Μπορούν για παράδειγμα να ερευνήσουν βιβλιογραφικά τη φροντίδα της πολιτείας για την υγιεινή του σχολείου από τις αρχές του ελληνικού κράτους.
• Τα συνήθη σχολικά ατυχήματα και τις αιτίες τους (μέσα από έρευνες και επίσημα στοιχεία).
• Μέτρα για την ασφάλεια και την υγιεινή στο σχολείο, τα οποία αφορούν: 

Κατασκευαστικές προδιαγραφές κτιρίων (μπορούν να απευθυνθούν στον ΟΣΚ),
Συντήρηση και επισκευή (νομικό πλαίσιο για τους αρμόδιους συντήρησης και επισκευής σχολικών κτιρίων-

για παράδειγμα, ανατρέχοντας στο Ν. 3463/2006 (ΦΕΚ 114, τ. Α΄)- ΚΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Άρθρο 75 θα δουν τις σχετικές αρμοδιότητες των ΟΤΑ:

Οι αρμοδιότητες των Δήμων και Κοινοτήτων αφορούν, κυρίως, τους τομείς:
«…στ) Παιδείας, πολιτισμού και αθλητισμού, στον οποίο περιλαμβάνεται, ιδίως: Η κατασκευή, διαχείριση και βελτίωση των υλικοτεχνικών υποδομών του εθνικού συστήματος της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας Παιδείας και ιδιαίτερα η συντήρηση, η καθαριότητα και η φύλαξη των σχολικών κτιρίων…».

Εποπτεία του διευθυντή και του συλλόγου διδασκόντων (νομικό πλαίσιο για τα καθήκοντα και τις ευθύνες του διευθυντή και των εκπαιδευτικών όσον αφορά την ασφάλεια και την υγιεινή στο σχολείο, π.χ. ΦΕΚ 1340 τ.Β΄ 16-10-2002)
Ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για την πρόληψη των ατυχημάτων και την προστασία της υγιεινής στο σχολείο.

2. Λεπτομερής κατανόηση του προβλήματος: Οι εκπαιδευόμενοι έχουν συλλέξει τις πληροφορίες τους για τους παραπάνω άξονες. Οι πληροφορίες αυτές σε συνδυασμό με τις προσωπικές τους εμπειρίες και τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις οδηγούν στην κατανόηση του προβλήματος. Στη συγκεκριμένη περίπτωση το πρόβλημα είναι να κατανοήσουν τα παιδιά μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα τις έννοιες «ατύχημα», «κίνδυνος», «υγιεινή», να εντοπίσουν παράγοντες και αιτίες που μπορεί να προκαλέσουν ατύχημα στο περιβάλλον τους και να ενημερωθούν σχετικά με τους κανόνες υγιεινής που πρέπει να τηρούνται στο σχολείο και με τους τρόπους αποφυγής ατυχημάτων στο χώρο του σχολείου (αυλή, τάξη, σκάλα, κοινόχρηστοι χώροι).

3. Συμφωνία στους ομαδικούς στόχους: Μετά τη συλλογή πληροφοριών και την κατανόηση του προβλήματος οι εκπαιδευόμενοι πρέπει να συμφωνήσουν για τους στόχους που πρέπει να τεθούν.

Ενδεικτικά θα μπορούσαν να είναι:

  • Να καταλάβουν τα παιδιά τι σημαίνουν κίνδυνος και ατύχημα.
  • Να αντιληφθούν τα παιδιά τι μπορεί να προκαλέσει ατύχημα.
  • Να συμμετέχουν σε δράσεις για την πρόληψη των ατυχημάτων.
  • Να συνειδητοποιήσουν ποιοι κανόνες υγιεινής πρέπει να τηρούνται στο σχολείο.


Αλληλεπίδραση
Όλοι οι εκπαιδευόμενοι συλλέγουν πληροφορίες και τις διαμοιράζονται. Οι στόχοι πρέπει να τεθούν συναινετικά. Ο υπεύθυνος θα πρέπει να φροντίσει να εμπλακούν όλοι και να συναινέσουν όλοι μέσα από τη διαδικασία του διαλόγου και της επιχειρηματολογίας.


  2η Φάση: Παραγωγή λύσης

Δραστηριότητες επίλυσης προβλήματος

  1. Καταιγισμός ιδεών (brainstorming): οι εκπαιδευόμενοι δίνουν διάφορες ιδέες για την υλοποίηση των στόχων.
  2. Αναλυτική επεξεργασία των ιδεών: οι ιδέες έχουν καταγραφεί και στη συνέχεια οι εκπαιδευόμενοι τις αναλύουν, προκειμένου να κρατήσουν εκείνες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
  3. Δημιουργία λίστας με τις προτεινόμενες λύσεις: τέλος δημιουργούν μια λίστα με τις προτεινόμενες λύσεις.

Αλληλεπίδραση

Ο υπεύθυνος φροντίζει σε αυτή τη φάση να ενθαρρύνει τη συμμετοχή όλων στον καταιγισμό ιδεών και στη δημιουργία λίστας προτεινόμενων λύσεων. Επίσης, θα πρέπει να αποθαρρύνει την κριτική μεταξύ τους.


  3η Φάση: Ιδέες στην πράξη

Δραστηριότητες επίλυσης προβλήματος

  1. Αξιολόγηση των δυνατών και αδύνατων σημείων όλων των ιδεών: οι εκπαιδευόμενοι ανατρέχουν στη λίστα που δημιούργησαν στην προηγούμενη φάση και προσπαθούν να εντοπίσουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της κάθε λύσης
  2. Στη συνέχεια προσπαθούν να συνδυάσουν στοιχεία των καλύτερων λύσεων και να δημιουργήσουν νέες επεξεργασμένες λύσεις. Για παράδειγμα κάποια λύση μπορεί να περιείχε εκτός των άλλων έρευνα των μαθητών για τα δεδοµένα του Κέντρου Έρευνας και Πρόληψης Παιδικών Ατυχηµάτων (ΚΕΠΠΑ) και άλλων φορέων. Αν αυτή η έρευνα θεωρηθεί σημαντική μπορεί να συνδυαστεί και με άλλες δράσεις των παιδιών όπως συνεντεύξεις από το δήμαρχο ή συμμαθητές τους που υπάρχουν σε άλλες λύσεις.
  3. Τέλος, επιλέγουν εκείνη τη λύση που θεωρούν ότι έχει επεξεργαστεί με τον καλύτερο τρόπο.

Αλληλεπίδραση

Ο υπεύθυνος σε αυτή τη φάση φροντίζει να αποφευχθεί η μη εποικοδομητική κριτική. Επίσης, φροντίζει να επιλύσει τις τυχόν συγκρούσεις που θα δημιουργηθούν προτείνοντας συνδυασμό ή και τροποποίηση ιδεών. Τέλος, όλη η διαδικασία πρέπει να οδηγήσει στη συναίνεση των συμμετεχόντων για τη λύση που προκρίθηκε.


  4η Φάση: Σχεδιασμός δράσης

  1. Καθορισμός των βημάτων για την εφαρμογή της λύσης: οι εκπαιδευόμενοι καθορίζουν με ακρίβεια τα βήματα για την εφαρμογή της λύσης.
  2. Προσδιορισμός των αναγκαίων πόρων: για κάθε βήμα προσδιορίζουν τους αναγκαίους πόρους (π.χ. μια έρευνα μαθητών απαιτεί διαδίκτυο και βιβλιοθήκη).
  3. Ανάθεση ευθυνών για κάθε βήμα.

Αλληλεπίδραση

Στη φάση αυτή συμμετέχουν όλοι στον καθορισμό των βημάτων και στην ανάληψη υποχρεώσεων. Αξιολογούν, επίσης, από κοινού τους διαθέσιμους πόρους.


  5η Φάση: Αξιολόγηση σχεδίου

  1. Οι εκπαιδευόμενοι καθορίζουν κριτήρια επιτυχίας για κάθε βήμα. Αν, για παράδειγμα, ένα βήμα είναι η παράδοση μιας αναφοράς από τους μαθητές για την κατάσταση του σχολείου όσον αφορά την επικινδυνότητα και την υγιεινή στο χώρο, θα πρέπει να καθοριστούν εκ των προτέρων τα κριτήρια επιτυχίας της δράσης αυτής. Ενδεικτικά μπορεί να αναφερθεί το παρακάτω κριτήριο:

    Η έρευνα των μαθητών για την κατάσταση του σχολείου πρέπει να επικεντρωθεί στα εξής:

    • ασφαλής χώρος διαλείμματος
    • ασφαλείς εγκαταστάσεις αθλοπαιδιών
    • ασφαλές ηλεκτρικό σύστημα
    • εφαρμογή τζαμιών ασφαλείας
    • τοποθέτηση συσκευών πυρόσβεσης
    • κυκλοφοριακή εξασφάλιση όλων των παιδιών γύρω από το σχολείο με διαβάσεις πεζών και προστατευτικά κιγκλιδώματα
  2. Στη συνέχεια καταστρώνεται χρονοδιάγραμμα για την πρόοδο του σχεδίου.
  3. Δημιουργείται εναλλακτικό σχέδιο σε περίπτωση απρόοπτης τροποποίησης των βημάτων.

Αλληλεπίδραση

Τα κριτήρια επιτυχίας του σχεδίου καθορίζονται με τη συνεργασία όλων. Αναλαμβάνουν όλοι ευθύνες για το εναλλακτικό σχέδιο. Επίσης, όλοι πρέπει να συμφωνήσουν με το χρονοδιάγραμμα. Ο χρόνος για κάθε βήμα πρέπει να είναι ρεαλιστικός και μη ασφυκτικός.


  6η Φάση: Αξιολόγηση του τελικού αποτελέσματος και της διαδικασίας

  1. Οι εκπαιδευόμενοι αξιολογούν τα αποτελέσματα λύσης σύμφωνα με τους αρχικούς στόχους.
  2. Προσδιορίζουν πιθανά νέα προβλήματα που δημιουργήθηκαν.
  3. Καθορίζουν πιθανές μελλοντικές δράσεις.

Αλληλεπίδραση

Η ομάδα παρουσιάζει το τελικό προϊόν της εργασίας. Γίνεται συζήτηση και αξιολόγηση από όλους με βάση συγκεκριμένα κριτήρια:

  1. Εμπεριστατωμένη έρευνα
  2. Πλήρης κατανόηση του θέματος
  3. Σαφής Καθορισμός στόχων
  4. Πλήθος ιδεών
  5. Επεξεργασία ιδεών
  6. Αξιολόγηση ιδεών
  7. Συνδυασμός ιδεών
  8. Επιλογή τελικής λύσης
  9. Βήματα- Πόροι- Ανάληψη ευθύνης
  10. Χρονοδιάγραμμα
  11. Κριτήρια επιτυχίας κάθε βήματος
  12. Εναλλακτικό σχέδιο
  13. Αποτελέσματα

Εκτός από τη συζήτηση οι εκπαιδευόμενοι θα μπορούσαν να αξιολογήσουν τα παραπάνω με ερωτηματολόγιο  (στην πεντάβαθμη κλίμακα Likert).

Επίσης τα μέλη της ομάδας αξιολογούν την συνεργατικότητα, την δυνατότητα αυτοέκφρασης και την αλληλοβοήθεια. Προτείνεται η συμπλήρωση ρουμπρίκας προκειμένου να διερευνηθούν τα παραπάνω.

Ενδεικτικά τα μέλη της ομάδας μπορούν να απαντήσουν σε τέτοιου είδους ερωτήσεις:

 

1. Η κριτική από τους άλλους ήταν καλοπροαίρετη Συμφωνώ απολύτως
 
Συμφωνώ
Δεν έχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως
2. Εξέφρασα ελεύθερα τη γνώμη μου Συμφωνώ απολύτως
Συμφωνώ
Δεν άχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως
3. Τα άλλα μέλη της ομάδας με βοήθησαν όταν χρειάστηκα βοήθεια Συμφωνώ απολύτως
Συμφωνώ
Δεν έχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως
4. Εργαστήκαμε χωρίς συγκρούσεις Συμφωνώ απολύτως
Συμφωνώ
Δεν έχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως
5. Ανέλαβα ευθύνες χωρίς πίεση μετά από συζήτηση Συμφωνώ απολύτως
Συμφωνώ
Δεν έχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως
6. Συνεισέφερα με πολλές ιδέες Συμφωνώ απολύτως
Συμφωνώ
Δεν έχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως
7. Όπου έκρινα σκόπιμο έκανα αντιπροτάσεις Συμφωνώ απολύτως
Συμφωνώ
Δεν έχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως
8. Συμμετείχα ενεργά σε όλες τις φάσεις Συμφωνώ απολύτως
Συμφωνώ
Δεν έχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως
9. Συναίνεσα στην επιλογή της τελικής λύσης Συμφωνώ απολύτως
Συμφωνώ
Δεν έχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως
10. Συναίνεσα στο χρονοδιάγραμμα Συμφωνώ απολύτως
Συμφωνώ
Δεν έχω άποψη
Διαφωνώ
Διαφωνώ απολύτως

Πλεονεκτήματα - Μειονεκτήματα

Αξιολόγηση


  • Κατανόηση της ανάγκης του να χρησιμοποιηθούν παθητικές στρατηγικές που έχουν σχεδιαστεί για να ακολουθούν και όχι να εξαναγκάσουν την κίνηση.
  • Γνώση για παρεμβάσεις φροντίδας.
  • Κατανόηση της ανάγκης για μια συνεπή προσέγγιση της ομάδας για διαχείριση προκλήσεων.
  • Βελτίωση της επικοινωνίας
  • Σαφή προσέγγιση για την αξιολόγηση του κινδύνου.
  • Κατανόηση ότι οι δεξιότητες της καθοδήγησης, η ασφαλής αφή είναι πράξεις φροντίδας και επίλυσης προβλημάτων.
  • Αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τη σημασία της καταγραφής, αναφοράς, παρακολούθησης και της αξιολόγησης.
  • Αύξηση εμπιστοσύνης σε περιόδους κρίσης. [1]


Παραλλαγές Στρατηγικής

Βιβλιογραφία

  • Παρασκευόπουλος, Ι.Ν. (2004). Δημιουργική σκέψη στο σχολείο και στην οικογένεια. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα
  • Τσακίρη, Δ. & Καπετανίδου, Μ. (2007). Τεχνικές για την ανάπτυξη κριτικής δημιουργικής σκέψης. Στο «Σύγχρονες διδακτικές προσεγγίσεις για την ανάπτυξη κριτικής – δημιουργικής σκέψης». Επιμ. Κουλαϊδής, Β. Αθήνα ΟΕΠΕΚ.
  • Basadur, M.S., Graen and Wakabayashi, M. (1990). Identifying Individual Differences in Creative Problem Solving Style. Journal of Creative Behaviour, 24, 111-131.
  • Guilford J.P.(1966).Measurement and Creativity.Theory into practice,vol.5,No4
  • Halpern, D. (1984). Thought and Knowledge. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
  • Mumford M.D,Connelly M.S et al (1994).Creativity and problem solving:Cognition adaptability and wisdom
  • Torrance, E. P. (1966). The Torrance Tests of Creative Thinking–Norms—Technical Manual Research Edition—Verbal Tests, Forms A and B—Figural Tests, Forms A and B. Princeton NJ: Personnel Press.


Αναφορές

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι